نقدی بر کتاب «مناقشه قره‌باغ از آغاز تا پایان» با حضور محسن پاک‌آیین و سید علی سقاییان
پایانی بر یک مناقشه
عبدالرحمان فتح‌الهی: تحریریه «شرق» میزبان نشستی با حضور محسن پاک‌آیین، سفیر پیشین ایران در جمهوری آذربایجان و سیدعلی سقائیان، سفیر اسبق کشورمان در ارمنستان بود که به نقد و بررسی کتاب «مناقشه قره‌باغ از آغاز تا پایان» اختصاص داشت؛ اثری به قلم محسن پاک‌آیین که در مردادماه سال جاری و همزمان با انتشار اخباری دال بر امضای موافقتنامه صلح میان جمهوری‌های آذربایجان و ارمنستان، روانه بازار کتاب شد. این کتاب ۱۹۶ صفحه ای انتشارات «فرهنگ سبز»، نگاهی به یکی از پیچیده‌ترین مناقشات منطقه‌ای معاصر دارد که هم چنان به عنوان یک ترومای سیاسی، دیپلماتیک، امنیتی و ژئوپلیتیکی در منطقه قفقاز و در مجاورت مرزهای ایران فعال است. مؤلف در این اثر، پس از بررسی اهمیت ژئوپلیتیک قفقاز جنوبی به ریشه‌های تاریخی مناقشه قره‌باغ می‌پردازد و سپس تأثیرات منطقه‌ای و بین‌المللی آن را واکاوی می‌کند. پاک آیین همچنین، دلایل ناکامی تلاش‌های میانجی‌گران بین‌المللی در حل این بحران را به دقت بررسی می‌نماید. کتاب حاضر، نقش قدرت‌های جهانی و منطقه‌ای همچون روسیه، آمریکا، فرانسه و ترکیه را در طول این مناقشه تحلیل کرده و به تحرکات اسرائیل در منطقه نیز اشاره دارد. افزون بر این، کتاب با مروری بر نقش و مواضع رهبری و آیت‌الله هاشمی رفسنجانی، اقدامات ایران در جنگ‌های اول و دوم قره‌باغ و کمک‌های تهران به باکو در طول این مناقشه را از منظر تاریخی بازخوانی می‌کند.
محسن پاک‌آیین، پیش از این نیز با انتشار خاطرات دوران سفارت خود در کشورهایی همچون زامبیا، ازبکستان، تایلند و جمهوری آذربایجان، توانایی خود در ثبت و تحلیل رویدادهای تاریخی و سیاسی را به نمایش گذاشته است. از دیگر آثار این نویسنده می‌توان به کتاب‌هایی چون «سیاست و حکومت در آفریقا»، «شناخت نومحافظه‌کاران آمریکا»، «از اداره هفتم تا سفارت»، «پنجاه سال مناسبات ایران و تایلند»، «حیدر علی‌اف و دیدگاه دوستی دائمی با ایران» (به زبان آذری)، و ترجمه کتاب «اسلام و مسلمانان جهان» اثر ماهاتیر محمد با عنوان «جهانی که در آن به سر می‌بریم»، اشاره کرد. همچنین، کتاب‌های سبز کشورهای میانمار، لائوس و زامبیا نیز از دیگر آثار او هستند. این نشست، فرصتی بود تا علاقه‌مندان به مسائل سیاسی و تاریخی، با نگاهی نو و تحلیلی به یکی از مهم‌ترین حوزه مناقشات منطقه‌ای بنگرند و از زاویه دید محسن پاک‌آیین و سیدعلی سقائیان، روایتی تازه از مناقشه قره‌باغ را تجربه کنند.
